“ญาติโยมต้องรู้ในใจว่าโยมเป็นอะไร อยู่ในลักษณะอะไร ความจริงเรารู้เราแล้วเราก็มาแก้ตัวเราเอง เราจะให้ใครแก้..แก้ไม่ได้เพราะกรรมใดใครก่อ บางคนบอกภาวนาแล้วไม่เห็นก้าวหน้า ภาวนามาตั้งสามสิบปีก็อยู่อย่างนั้น ไม่ไปไหนเลย อยู่อย่างนั้นไม่เห็นบรรลุสักทีเลย
เดี๋ยวคนนั้นนั่งภาวนาปุ๊บปั๊บ เอาถึงโสดาบัน สกิทาคา อนาคา ทำไมเขาบรรลุเร็วจริงๆ ทำไมฉันนั่งแล้วไม่บรรลุเลย นั่งเฉยๆ ไม่เห็นบรรลุอะไรเลย ก็บรรลุเหมือนกัน บรรลุเอาเฉยๆไงก็บรรลุเหมือนกัน
บางคนก็บอกฉันอยากให้พ้นทุกข์เร็วๆ อยากพ้นทุกข์แต่ไม่ยอมทำ ไม่ยอมทำในสิ่งที่พ้นทุกข์ มัวแต่นั่งอยากนอนอยาก ไม่เอาแล้วชาตินี้ทุกข์มาก ไม่เอาแล้วจะไปแล้ว จะไปนิพพาน จะไปนิพพาน และกิริยาคำว่า “ผู้ปฏิบัติที่จะไปนิพพาน” น่ะมีหรือเปล่า ? เอ้า กิริยาผู้ปฏิบัติเพื่อไปนิพพานน่ะเรามีไหม เราทำหรือเปล่า หรือไม่ได้ทำเลยจะไปนิพพาน หรือเราต้องการบรรลุโสดาบัน แล้วกิริยาผู้บรรลุโสดาบันนี่นะ เรามีไหมในจิตใจของเรา
ในกิริยาของเรามีไหมกิริยาผู้บรรลุโสดาบันน่ะมีไหม ถ้ามี..หมายความว่าเราต้องบรรลุแน่นะ ในชาติปัจจุบันเราต้องบรรลุแน่..ถ้ามี แต่ถ้าเราอยากบรรลุแล้วเราไม่มีเลย จะบรรลุอะไร ?
เพราะเราไม่ตามไม่ดำเนินไปตามรอยผู้บรรลุโสดาบัน หรือผู้บรรลุสกิทาคา อนาคา ก็แล้วแต่อยากได้อยากบรรลุ แต่ไม่ยอมทำในกิริยาผู้บรรลุโสดาบัน สกิทาคา อนาคา ตลอดจนถึงอยากบรรลุเป็นพระอรหันต์ อยากบรรลุเป็นพระอรหันต์ ในกิริยาของพระอรหันต์ท่านก็ทำของท่านน่ะเราทำได้หรือยัง
ตรงนี้น่ะโยมตรงนี้โยมต้องดูโยมต้องตื่นตัวเองตลอด ต้องตบหน้าผากตัวเองตลอด ทำไมกูไม่ยอมทำเสียที ทำไมกูนั่งอยากแห้งๆ แล้วในกิริยาตรงนี้แหละกิริยานี้ล่ะเป็นผู้พาเราไปได้ หากไม่มีมีกิริยาตรงนี้แล้ว ไม่มีการดำเนินตรงนี้แล้วจ้างเถอะโยม ไม่มีใครจะไปได้
เราดูกิริยาของพระอรหันต์ท่านเป็นมาได้ยังไง ท่านบำเพ็ญมาแบบไหนแล้วเราบำเพ็ญแบบท่านไหม เราบำเพ็ญเหมือนท่าน รับรองไม่พ้นแน่ ไปเหมือนท่าน
ถ้าเราอยากเป็นพระพุทธเจ้าเราก็บำเพ็ญอย่างพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าบำเพ็ญมาแบบไหน ตรงนี้แหละความจริงเราควรคิดเป็นการบ้าน เป็นการบ้านของเราทุกๆวันเลยว่า ฉันอยากบรรลุธรรม อยากบรรลุธรรม แล้วในกิริยาของผู้ปฎิบัติธรรมให้บรรลุธรรมนั้น เรามีไหม ? เขาทำแบบไหนถึงบรรลุธรรม หรือเขานอน นอน นอนลูกเดียวบรรลุเลย หรือกูไม่ยอมนั่งภาวนาเลยบรรลุเลย มันเป็นไปไม่ได้โยม
เราต้องศึกษากิริยาผู้บรรลุธรรมเพื่อรู้ธรรม เพื่อแจ้งธรรม ถ้าเราไม่ดูตรงนี้แล้วบอกตรงๆ อาตมาคิดว่า ปฏิเสธล้านเปอร์เซ็นต์เลยว่าไม่มีโอกาสที่จะรู้ได้ถ้าหากเราไม่อยู่ในกิริยาอย่างนี้
คือว่ากิริยาอย่างนี้ถึงว่าเราจะอยู่ในเพศของฆราวาส โสดาบัน..ฆราวาสก็บรรลุได้ สกิทาคา..ฆราวาสก็บรรลุได้ ตลอดถึงอนาคา..ฆราวาสบางคนก็ได้
นอกจากพระอรหันต์เท่านั้นจะอยู่ไม่ได้ ต้องมาบวช ถ้าอยู่เป็นฆราวาสไม่เกินเจ็ดวันต้องตาย ถ้าเราดู เราต้องดูแนวทางดำเนินของเขาว่าเขาทำยังไง เขาโดนกระทบกระทั่งแล้วเขาทำใจยังไง
นี่ตรงนี้แหละครูอาจารย์ที่ท่านสอนๆ ก็สอนให้ลงประเด็นตรงนี้ พยายามให้ดูให้อย่างนี้”
#หลวงพ่อเยื้อน ขันติพโล
วัดเขาศาลาอตุลฐานะจาโร
อ.บัวเชด จ.สุรินทร์
เครดิตของครูสุดตา ขูรัตน์ บันทึก
TŁUMACZENIE
Praktykujący muszą sami w głębi serca wiedzieć, kim są i w jakim stanie się znajdują. Prawda jest taka, że gdy poznamy siebie, to sami musimy się poprawić. Kto inny miałby nas poprawić? Nie da się, bo każdy zbiera owoce własnych czynów (karma).
Niektórzy mówią: »Praktykuję medytację, ale nie widzę żadnego postępu. Praktykuję już od trzydziestu lat i wciąż stoję w miejscu, donikąd nie doszedłem. Wciąż to samo, żadnego oświecenia«. A zaraz potem widzą kogoś, kto siada do medytacji i od razu osiąga stan Wejścia w Strumień (Sotāpanna), Powracającego Jeden Raz (Sakadāgāmī) czy Niepowracającego (Anāgāmī). »Dlaczego tamten osiągnął to tak szybko, a ja siedzę i nic? Siedzę bezczynnie i niczego nie osiągam«. A przecież też coś osiągasz — osiągasz po prostu bierne siedzenie!
Inni mówią: »Chcę jak najszybciej uwolnić się od cierpienia«. Chcą uwolnić się od cierpienia, ale nie chcą robić tego, co do tego prowadzi. Wolą tylko siedzieć i pragnąć, leżeć i pragnąć: »Mam dość, to życie jest zbyt pełne cierpienia, odchodzę, idę do Nirwany, idę do Nirwany«.
Ale czy w twojej postawie i działaniu jest cokolwiek z »praktykującego, który zmierza do Nirwany«? No powiedz, czy mamy w sobie właściwe postawy i czyny kogoś, kto dąży do Nirwany? Czy rzeczywiście tak postępujemy, czy nie robimy nic, a chcemy osiągnąć Nirwanę? Albo jeśli chcemy osiągnąć stan Wejścia w Strumień (Sotāpanna), to czy w naszym sercu i w naszym codziennym zachowaniu widać postawę kogoś, kto ten stan osiąga? Jeśli tak — to znaczy, że z pewnością go osiągniemy, jeszcze w tym życiu. Ale jeśli tylko chcemy, a nie mamy w sobie żadnej z tych cech ani działań, to co właściwie chcemy osiągnąć?
Dzieje się tak dlatego, że nie idziemy śladami tych, którzy osiągnęli stan Sotāpanna, Sakadāgāmī czy Anāgāmī. Chcemy i pragniemy osiągnięć, ale nie chcemy przyjąć ich postawy i sposobu postępowania. Pragniemy nawet zostać Arahantem — ale czy robimy to, co robili Arahantowie?
W tym miejscu, drodzy praktykujący, musimy spojrzeć na siebie i stale się wybudzać. Trzeba wręcz uderzyć się w czoło i zapytać: »Dlaczego wreszcie nie zacznę naprawdę działać? Dlaczego tylko siedzę i sucho marzę?«. To właśnie konkretna postawa i właściwe działanie są tym, co nas prowadzi do celu. Bez tej postawy, bez podążania tą ścieżką — nie łudźmy się, nikt nigdzie nie dojdzie.
Przyjrzyjmy się postawie Arahantów — jak do tego doszli? Jakie praktyki pielęgnowali? Jeśli będziemy praktykować tak jak oni, zapewniam, że nie zbłądzimy i dojdziemy tam, gdzie oni. Jeśli chcemy być jak Budda, musimy praktykować tak jak Budda. Jak praktykował Budda?
Oto kwestia, którą powinniśmy brać jako zadanie domowe na każdy dzień: »Chcę pojąć Dhammę, chcę osiągnąć oświecenie — ale czy w moim działaniu jest postawa kogoś, kto praktykuje, by to osiągnąć? Jak oni praktykowali, że osiągnęli oświecenie? Czy po prostu leżeli i pachnieli, i tak osiągnęli cel? Czy może w ogóle nie medytowali, a mimo to osiągnęli wgląd?« To niemożliwe.
Musimy studiować postawę i sposób postępowania tych, którzy pojęli Dhammę, aby samemu ją poznać i urzeczywistnić. Jeśli na to nie spojrzymy, powiem wprost — dają na to milion procent gwarancji — nie ma żadnej szansy na przebudzenie, jeśli nie przyjmiemy takiej postawy i działania.
Taka postawa jest możliwa także w życiu świeckim. Stan Sotāpanna — osoba świecka może go osiągnąć. Sakadāgāmī — osoba świecka również może go osiągnąć. Nawet stan Anāgāmī jest osiągalny dla niektórych osób świeckich. Jedynie stan Arahanta wymaga zmiany stanu — trzeba przyjąć mnisze święcenia (gdyż osoba świecka nie utrzyma się w nim dłużej niż siedem dni). Musimy patrzeć na ich ścieżkę: jak postępowali? Jak reagowali i co robili ze swoim umysłem, gdy spotykały ich trudności i przeciwności losu?
Właśnie do tego zmierzają nauki nauczycieli — starają się sprowadzić nas dokładnie do tego punktu i sprawić, byśmy przyjrzeli się sobie w ten sposób.”
Luang Pho Yuen Khantipalo
Świątynia Wat Khao Sala Atulthanacharo, pow. Bua Czed, woj. Surin
(Zapis nagrania: Kru Sudta Khurat)
WYJAŚNIENIE
Mowa Luang Pho Yuena Khantipalo dotyka jednego z najczęstszych problemów na ścieżce medytacji i praktyki duchowej: różnicy między biernym pragnieniem efektów a rzeczywistym, codziennym działaniem (kiriya – postawą, sposobem postępowania).
Nauczyciel w bardzo bezpośredni i dosadny sposób przypomina o podstawowej zasadzie buddyzmu — prawie karmy oraz konieczności wzięcia odpowiedzialności za własny umysł.
Główna myśl wypowiedzi
Nie da się osiągnąć spokoju, wglądu ani ustrzeżenia się od cierpienia (Nirwany) samym myśleniem o tym lub „suchym marzeniem”. Stan umysłu i stopień przebudzenia nie są dziełem przypadku ani czyjąś łaską, lecz prostą konsekwencją przyjęcia konkretnej postawy i wykonania konkretnej pracy.
Kluczowe wątki i ich znaczenie
1. Samoświadomość i odpowiedzialność (Karma)
„Nikt inny cię nie poprawi”: Luang Pho podkreśla, że nikt za nas nie wykona pracy nad umysłem. Oczekiwanie, że ktoś inny nas uzdrowi lub że stan oświecenia spadnie na nas bez wysiłku, jest złudzeniem.
Karma jako działanie: Każdy zbiera owoce własnych intencji i nawyków.
2. Pułapka „biernego siedzenia” i porównywania się z innymi
Często praktykujący wpadają w frustrację: „Praktykuję od 30 lat i nic, a ktoś inny siada i od razu ma wgląd”.
Nauczyciel wskazuje na przyczynę: samo fizyczne siedzenie na poduszce czy deklarowanie, że się medytuje, to za mało, jeśli w umyśle nie ma właściwej intencji i aktywnej obecności. Jeśli siedzi się biernie i bezrefleksyjnie, jedynym osiągnięciem staje się „bierne siedzenie”.
3. Czym jest Kiriya (poza, postawa, działanie umysłu)?
Słowo กิริยา (kiriya) powracające w tekście odnosi się do sposobu zachowania, reakcji i jakości obecnej w sercu:
Nie chodzi tylko o pozycję ciała, ale o to, jak zachowujesz się w codziennym życiu, gdy pojawiają się trudności, emocje czy bodźce („Jak reagowali i co robili ze swoim umysłem, gdy spotykały ich trudności?”).
Jeśli chcesz osiągnąć stan wolny od cierpienia, musisz sprawdzić, czy w twoich codziennych reakcjach jest chociaż odrobina spokoju, wyrozumiałości, braku przywiązania i uważności — czyli cech przypisywanych osobom przebudzonym (Sotāpanna, Sakadāgāmī, Anāgāmī, Arhat).
4. Praktyka jako „zadanie domowe” na każdy dzień
Luang Pho nawołuje do ciągłego wybudzania się z letargu (stąd obrazowe „uderzenie się w czoło”).
Pytanie, które warto sobie zadawać codziennie, brzmi: „Czy moje dzisiejsze czyny, słowa i reakcje umysłu zbliżają mnie do tego, dokąd chcę dojść, czy tylko leżę/siedzę i mam nadzieję, że stało się to samo?”
5. Dostępność ścieżki dla osób świeckich
Nauczyciel przypomina, że głębokie stany wglądu i wolności od cierpienia (pierwsze trzy etapy przebudzenia) są całkowicie dostępne dla ludzi żyjących w świecie (świeckich), a nie tylko dla mnichów w klasztorach. Warunkiem jest jednak zmiana sposobu pracy z własnym umysłem na co dzień.
CZTERY ETAPY PRZEBUDZENIA
W buddyzmie theravada (tradycji, z której wywodzi się Luang Pho Yuen) opisane w tekście cztery stopnie wglądu to klasyczne cztery etapy przebudzenia (Ariya-magga – Ścieżka Szlachetnych). Każdy z nich oznacza trwałe i nieodwracalne odcięcie konkretnych więzów (saṃyojana), które pętają umysł i utrzymują go w cierpieniu oraz cyklu narodzin i śmierci (saṃsāra).
Poniżej znajduje się szczegółowe opisanie każdego z tych stopni w kolejności ich osiągania:
1. Sotāpanna (Wkraczający w Strumień / Wejście w Strumień)
To pierwszy i przełomowy etap szlachetnej ścieżki. Nazwa oznacza osobę, która „wpadła w strumień” prowadzący nieuchronnie do Nirwany.
Osiągnięcie: Osoba na tym etapie po raz pierwszy doświadcza bezpośredniego wglądu w Prawdę (Dhammę) i naturę rzeczywistości (nietrwałość, brak stałego „ja”, cierpienie).
Trwale odcięte więzy (3 z 10):
1. Sakkāya-diṭṭhi – Pogląd o istnieniu trwałej, niezmiennej duszy/tożsamości („ja”). Osoba ta wie, że to, co nazywa „sobą”, to jedynie dynamiczny proces ciała i umysłu.
2. Vicikicchā – Sceptyczna wątpliwość co do nauk Buddhy, Dhammy i Sanghi oraz samej skuteczności praktyki.
3. Sīlabbata-parāmāsa – Ślepe przywiązanie do rytuałów, obrzędów czy zewnętrznych zasad jako źródła wyzwolenia.
Charakterystyka: Sotāpanna nie może już zstąpić do tzw. „niższych światów” (stref cierpienia, lęku czy zamętu). Ma niezłomną moralność wynikającą z wglądu, a nie ze strachu przed karą. Ma gwarancję całkowitego wyzwolenia w ciągu maksymalnie siedmiu żywotów.
2. Sakadāgāmī (Powracający Jeden Raz)
Drugi stopień wglądu, w którym umysł staje się znacznie bardziej przejrzysty i odporny na skrajne emocje.
Osiągnięcie: Nie odcina całkowicie nowych więzów, ale radykalnie osłabia te, które pozostały najsilniejsze.
Osłabione więzy (2 z 10):
4. Rāga – Pożądanie zmysłowe, lgnięcie do przyjemności.
5. Patigha – Awersja, gniew, niechęć, opór wobec świata.
Charakterystyka: Osoba na tym etapie wciąż doświadcza pragnień zmysłowych czy irytacji, ale emocje te są niezwykle powierzchniowe, słabe i szybko rozpuszczają się w uważności. Jeśli nie osiągnie pełnego wyzwolenia w tym życiu, powróci na ten świat tylko jeden raz, aby dokończyć praktykę.
3. Anāgāmī (Niepowracający)
Trzeci stopień to poziom głębokiej czystości emocjonalnej i wolności od reaktywności zmysłowej.
Osiągnięcie: Całkowite i nieodwracalne wykorzenienie pożądania oraz gniewu.
Trwale odcięte więzy (kolejne 2 z 10, łącznie 5):
4. Kāma-rāga – Pożądanie zmysłowe (całkowity brak pociągu zmysłowego/seksualnego czy lgnięcia do bodźców zewnętrznych).
5. Vyāpāda / Patigha – Niechęć, gniew, złe przeczucia, frustracja (umysł nie potrafi już reagować gniewem ani oporem na jakiekolwiek trudności).
Charakterystyka: Anāgāmī jest całkowicie wolny od lęku, złości, pożądania czy strachu przed śmiercią. Jeśli nie osiągnie stanu Arhata przed śmiercią ciała, nie odradza się już w świecie zmysłowym (ludzkim czy zwierzęcym), lecz w tzw. Czystych Krainach (Suddhāvāsa), gdzie bezpośrednio osiąga Nirwanę.
4. Arhat / Arahant (W pełni Przebudzony / Święty)
Ostateczny szczyt praktyki medytacyjnej — całkowite wyzwolenie z wszelkiego cierpienia, niewiedzy i cyklu odrodzeń.
Osiągnięcie: Zniszczenie wszystkich pozostałych subtermicznych więzów umysłu.
Trwale odcięte więzy (ostatnie 5 z 10):
6. Rūpa-rāga – Przywiązanie do subtelnych stanów materii/formy (np. głębokich stanów medytacyjnych jhana z formą).
7. Arūpa-rāga – Przywiązanie do bezforemnych stanów medytacyjnych (np. wymiaru nieskończonej przestrzeni/świadomości).
8. Māna – Subtelne poczucie „ja jestem” lub porównywanie się z innymi (nawet bez koncepcji trwałego „ja”).
9. Uddhacca – Subtelna niespokojność umysłu, brak absolutnego spoczynku.
10. Avijjā – Fundamentalna niewiedza/zaślepienie co do prawdziwej natury rzeczywistości.
Charakterystyka: Arhat żyje w stanie nieprzerwanego spokoju, przejrzystości i bezwarunkowej życzliwości. Nie tworzy już żadnej nowej karmy. W tradycji, o której wspomina Luang Pho, uważa się, że moc i czystość umysłu Arhata jest tak ogromna, że ciało i struktura życia świeckiego nie są w stanie jej utrzymać — dlatego osoba świecka osiągająca ten stan musi przyjąć mnisze święcenia lub jej egzystencja w świecie fizycznym dobiega końca.
Podsumowanie w tabeli
Stopień wglądu
|
Główne
osiągnięcie
|
Pozostałe
żywoty
|
1. Sotāpanna
|
Zniszczenie złudzenia
„ja”, wątpliwości i ślepych rytuałów
|
Maksymalnie 7
|
2. Sakadāgāmī
|
Znaczne osłabienie
pożądania i gniewu
|
Maksymalnie 1
|
3. Anāgāmī
|
Całkowity brak
pożądania zmysłowego i gniewu
|
0 (w świecie
zmysłowym)
|
4. Arahant
|
Pełna wolność od
wszelkich skłonności, ego i niewiedzy
|
Brak (koniec Saṃsāry)
|
Tłumaczenie i wyjaśnienie Google Gemini
พระนารายณ์ ผู้ยิ่งใหญ่ 
ด้วยเทอญ
